"YAŞAYAN SON KÜMBET USTASI" AKSAV "Ahlat Kültür Sanat ve Çevre Vakfı" BİTLİS - Oktay Bayar

YAŞAYAN SON KÜMBET USTASI

Ahlat Kültür Sanat ve Çevre Vakfı Başkanı

Ahlat‘ın son dönem en önemli taş ustalarından olan Tahsin Kalender, UNESCO‘nun ‘‘yaşayan kültürel değerler‘‘ listesine önerildi.

Bitlis‘in Ahlat ilçesinde yaşayan ve son dönemin en önemli taş ustalarından olan Tahsin Kalender‘in, UNESCO‘nun ‘‘Yaşayan Kültürel Değerler‘‘ listesine alınması için önerildi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı‘nın Türkiye‘de yaşayan kültürel değerlerin UNESCO‘nun korumasına alınması için başlattığı çalışma çerçevesinde, Ahlat Kültür Sanat ve Çevre Vakfı‘nın görüşüne başvurdu. ‘‘Yaşayan Kültürel Değerler‘‘ listesinin altyapı hazırlık çalışmaları kapsamında, Ahlat Kültür Sanat ve Çevre Vakfı Başkanı İlhami Nalbantoğlu‘nun görüşünün Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından alındığı ve Nalbantoğlu‘nun da taş ustası Tahsin Kalender‘i önerdiği kaydedildi.

60 YILINI TAŞ İŞÇİLİĞİNE ADADI

82 yaşındaki 7 çocuk ve 16 torun sahibi Kalender, 82 yıllık yaşamının 60 yılını taş ustalığı yaparak geçirdi. Tahsin Kalender, yaptığı açıklamada, ilçede taş işçiliğinin gün geçtikçe kaybolmaya yüz tuttuğunu ve bunun karşısında üzüntü yaşadığını belirterek, şöyle konuştu:

‘‘Ben ömrümü taş işçiliğine adadım. Bizim zamanımızda taş bin bir güçlükle işlenirdi. Artık ne kümbet yapan ve yaptıran kaldı ne de eskisi gibi taş ustası. Taş artık hızarlarla kesiliyor. Bizim dönemde tek tek elle yontulurdu.

Tüm şekilleri ve motifleri el yordamıyla yapardık. Makineler bu motifleri yapacak kapasitede değil. Ahlat taşına motif ancak elle verilebilir. Örneğin ilçemizdeki Erzan Hatun Kümbeti‘nin her taşında farklı bir motif var. Bu ancak el sanatının eseri olabilir. Bunu makinelerle yapmak mümkün değil. Bu motiflere ancak elle incelik ve güzellik verilebilir.‘‘

1974‘de Abdurrahman Gazi Türbesi‘ni inşa etti

İlçede kendisinden başka yaşayan kümbet ustasının da kalmadığını belirten Tahsin Kalender, son olarak 1974 yılında Abdurrahman Gazi Türbesi‘ni inşa ettiğini ifade etti. Ahlat‘ta dönemin müftüsü öncülüğünde bir dernek kurup Abdurrahman Gazi‘ye bir türbe yapma kararı alındığını anımsatan Kalender, şunları dile getirdi: ‘‘Bunun üzerine biz de işe başladık. 1974 yılında 100 lira günlükle, 110 günde bu türbeyi yaptım. Bu kümbeti Ahlat‘taki diğer kümbetler gibi kare tabanlı ve piramit şeklinde inşa ettik. Biz burayı inşa ettiğimizde yine bir kubbe kalıntısı vardı. Eski kubbede kullanılan taş ponza taşıydı. Tüm kümbetlerde de hep ponza taşının kullanıldığını biliyoruz. Kubbeyi de orijinaline uygun olarak yaptık. Kümbeti 110 günde, 4 kişiyle tamamladık.” (Ahlat Kültür Sanat ve Çevre Vakfı Başkanı İlhami Nalbantoğlu : 11.02.2011)

TAŞ İŞÇİLİĞİ TEKNOLOJİYE YENİLDİ

Bitlis'in Ahlat ilçesinde 60 yıldır taş işçiliği yapan ve UNESCO tarafından "Yaşayan İnsan Hazinesi" seçilen 87 yaşındaki Tahsin Kalender'in mesleği, gelişen teknolojiye yenik düştü.

BİTLİS - Oktay Bayar

Yüzyıllarca cami, ev, hamam, kümbet gibi eserlerde kullanılan taşları yontan, kesen, süsleyen ve üzerine işleme yapan taş ustası Tahsin Kalender'in yarım asırlık mesleği teknolojiye yenildi.

Ahlat'ın Erkizan Mahallesi'nde 17 yaşında öğrendiği taş işlemeciliğini 60 yıl sürdüren ve Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu (UNESCO) tarafından 2011 yılında ''Yaşayan İnsan Hazinesi'' seçilen 87 yaşındaki Kalender, mesleğinin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olmasının üzüntüsünü yaşıyor.

"ARTIK O İŞÇİLİK, O GÜZELLİK VE ZARAFETİ TAŞTA BULMAK İMKÂNSIZ"

"Son kümbet ustası" olarak tanınan Kalender'in 70 yıllık mesleği boyunca aralarında cami, çeşme, okul, köprü ve türbe gibi yapıların yer aldığı 500 dolayında eserde alın teri bulunuyor.

Ahlat'ın dışında Bitlis, Van ve Ağrı'da da eserleri bulunan Kalender, AA muhabirine, teknolojinin taş ustalığını bitirdiğini anlattı.

Kalender, meslek hayatı boyunca taş ustalığını severek yaptığını söyleyerek, "Nemrut Dağı'nın eteklerindeki taş ocaklarından çıkarılan taş, özellikle Bitlis merkez ile Tatvan ve Ahlat ilçelerindeki yapılarda kullanılıyor. Bu taş yüzyıllardan beri balta, çekiç ve farklı el aletleriyle yontulup, şekillendirilerek yapılarda kullanılırdı. Şimdi bu işler makinelerle yapılıyor. Artık o işçilik, o güzellik ve zarafeti taşta bulmak imkansız. Şimdi yapılar genellikle kaplama tabir ettiğimiz şekilde yapılıyor" dedi.